- Europejskie pryncypia krajowych kodeksów etyki zawodu psychologa
dr hab. Adam Niemczyński, Instytut Spraw Społecznych UJ

Kodeksy etyczne psychologa, podobnie jak wszelkie kodeksy, charakteryzuje dialektyka zmienności i stałości. Źródłami zmienności są podlegające przemianom konteksty społeczno-kulturowe. Stałość wypływa natomiast z powszechnie obecnych zasad.

Europejska Federacja Towarzystw Psychologicznych (EFPA) podjęła zadanie "zjednoczenia" krajowych kodeksów. Przyjęła strategię sformułowania pryncypiów etycznych i ustalenia zgodności z nimi kodeksów obowiązujących w poszczególnych krajach członkowskich.

Przegląd pryncypiów EFPA ukazuje ich podatność na interpretacje. Okazuje się wobec tego, że "zjednoczenie" krajowych kodeksów w Europie to raczej proces otwarty niż dający się zamknąć bez narażenia się na zarzut arbitralności. Nie odbiera to w żaden sposób sensu staraniom doskonalenia kodeksów i wartości dokonaniom na tym polu.

Mając na uwadze praktykę psychologiczną, należy postawić pytanie o to, jaką rolę w uprawianiu zawodu odegrać może kodeks etyczny psychologa, dostosowany wystarczająco dobrze do pryncypiów EFPA.

Pamiętając o tym, że to ludzie, a nie kodeksy rozstrzygają w praktyce, co jest a co nie jest chwalebne z etycznego punktu widzenia, szczególna wagę przywiązać należy do psychologicznej wiedzy o tym, jakie prawidłowości wchodzą tutaj w grę, a także jak można w związku z tym działać na rzecz rozwoju etycznego psychologów.

Zasoby psychologicznej wiedza o etycznym funkcjonowaniu i rozwoju człowieka pochodzą z trzech zasadniczych pół badań – kształtowania się charakteru, regulacji zachowania przez społeczny system normatywny, oraz rozumienia sprawiedliwości i angażowania się po jej stronie.

Istnieją praktyczne sposoby uczenia się i treningu dla rozwoju społeczno-moralnego w każdym z trzech wymienionych wymiarów cząstkowych, a także w pełnym wymiarze budującym się z uwzględnienia ich całości. Wprowadzony w naszym kraju do programu studiów kurs etyki zawodu psychologa daje nam szansę unikalną w porównaniu do innych krajów. Wypracowane przez nas rozwiązania edukacyjne dla rozwoju etycznego wymiaru zawodu psychologa mogą okazać się prekursorskie w skali europejskiej i globalnej.



Sesja 1
Etyka zawodu psychologa w kontekście psychoterapii, oświaty i służby zdrowia.

- Złe oko, czyli o przemocy spojrzenia w psychoterapii
dr hab. Małgorzata Opoczyńska, Instytut Psychologii UJ, psychoterapeutka i superwizor

Wieloznaczność i nieodgadnioność spojrzenia powinny czynić z niego akt nieoczywisty. Tymczasem rzadko bywa przedmiotem refleksji. Między bajki wkłada się opowieści o złym oku, ucieczki przed spojrzeniem utożsamia z szaleństwem, chorobę psychiczną przypisuje komuś, kto woli oko wyjąć, niżby miało gorszyć. Taki stan rzeczy nie dzieje się bez udziału psychoterapeutów, którzy rzadko poddają refleksji spojrzenie, jakim darzą pacjenta, traktując je tak, jakby w ogóle nie było sztuką wymagającą od nich nauki, jakby nie wiązało się z ryzykiem, jakby nie mogło – wbrew intencjom – stać się formą przemocy.
Przemoc spojrzenia to najmniej oczywista forma przemocy i najmniej dyskutowana, zarazem najgroźniejsza, gdyż z reguły niewidoczna i nierepresjonowana daje początek innym, znacznie łatwiej dostrzegalnym i przykuwającym uwagę. Namysł nad przemocą spojrzenia w psychoterapii będzie treścią wystąpienia. Padnie też pytanie, kiedy spojrzenie staje się darem.


- Etyka psychologa w oświacie
mgr Beata Trojan, Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 1 w Krakowie

Celem działania psychologa, niezależnie od problemu z jakim do niego przychodzi klient, jest niesienie pomocy. Wymagania etyczne stawiane psychologom są szczególnie wysokie.
Źródłami regulacji sposobu wykonywania zawodu są normy prawne, normy obyczajowe i normy etyki indywidualnej. Psychologa pracującego w oświacie obowiązują takie same akty prawne jak psychologów zatrudnionych w innych resortach czyli Konstytucja RP, Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, Ustawa o ochronie danych osobowych, Konwencja o prawach dziecka i Kodeks Etyczno – Zawodowy Psychologa. Podlega także aktom prawnym wydanym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Referat będzie prezentacją najważniejszych zasad postępowania psychologa w oświacie, które zawarte są w powyższych dokumentach.


- Instytucja Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego w aspekcie ochrony zdrowia psychicznego. Uregulowania prawne sposobu i trybu działania Rzecznika
mgr Justyna Drelicharz, Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego im. dr Józefa Babińskiego w Krakowie

Pacjenci Szpitala psychiatrycznego stanowią szczególną grupę chorych,
powinny mieć zatem zagwarantowaną szczególną ochronę, opiekę i życzliwość. Celem zapewnienia realizacji praw osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez Szpitale psychiatryczne została powołana Instytucja Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego. Przedmiotem referatu będzie prezentacja sposobu i trybu działania Rzecznika w zakresie ochrony praw pacjentów w Szpitalu psychiatrycznym.


Sesja 2
Etyka zawodu psychologa w kontekście współczesnych wyzwań psychologii.

- Etyczne problemy badań naukowych z udziałem dzieci i młodzieży
dr Małgorzata Toeplitz-Winiewska, Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie

Wskazane zostaną podstawowe problemy etyczne w przypadku prowadzenia badań naukowych z udziałem dzieci lub młodzieży. Ważnym elementem jest zdecydowana przewaga psychologa w kontakcie z dzieckiem. Ma on większą wiedzę i doświadczenie, a ponadto jako naukowiec i dorosły jest obdarzany autorytetem. Osoba niepełnoletnia ma mniejszą umiejętność i możliwość dokonywania autoprezentacji oraz słabiej rozumie sytuację badawczą i procedurę, jest też podatna na stres. Zadaniem badacza jest, więc przeanalizowanie zysków naukowych i społecznych związanych z planowanym badaniem oraz kosztów psychicznych ponoszonych przez osoby uczestniczące w badaniu. Młody człowiek ponosi większe koszty udziału w badaniu niż dorosły. Omówione zostaną problemy uzyskiwania świadomej, dobrowolnej zgody uczestników badania na udział w nim, także zasady uzyskiwania zgody instytucji i rodziców. Pojawia się pytanie, jak zagwarantować tę dobrowolność w warunkach przedszkolnych czy szkolnych, jak zapewnić anonimowość i odpowiednie warunki przeprowadzenia badania. Ważnym elementem są problemy stosowania instrukcji maskujących prawdziwy cel badania oraz, jak powinna wyglądać procedura informowania o prawdziwym celu, po zakończeniu. Podstawową wartością, która musi być realizowana w badaniach psychologicznych jest podmiotowość i autonomia uczestników niezależnie od ich wieku. Mają, więc też prawo do informacji o uzyskanych wynikach.


- Etyczne dylematy pomocy psychologicznej Online
dr Bassam Aouil, prof. nadzw. UKW, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy

Zdalna pomoc psychologiczna miała miejsce przed erą komputerową: czasopisma, audycje radiowe czy telewizyjne oraz telefony zaufania. Jednak tam ten system miał w dużym stopniu, ze względu na świadome ograniczenia komunikacyjnego, umożliwiać potrzebującym przejście poprzez najtrudniejsze momenty i odesłanie do bardziej adekwatnej formy konsultacji profesjonalnej. Sytuacja się zmieniła wraz z powszechnym dostępem do nowoczesnych narzędzia internetowych. Jednakże mimo tych udogodnień ciągle mamy do czynienia z sytuacją, gdzie niemożliwością jest przekroczenie granic wirtualnych, wynikających z natury rzeczy.
W tym kontekście zasadne jest postawienie kwestii, jaki rodzaj interwencji jest możliwy, jakie będą ewentualne korzyści dla osób potrzebujących pomocy, jakie są granice tego typu usług oraz jakie zasady etyczne czy deontologiczne muszą być respektowane w takiej działalności, szczególnie, jeżeli ma mieć profesjonalny charakter.
Na wykładzie spróbuję odpowiedzieć na pytanie: Czy faktycznie trudne jest znalezienie konsensusu czy wspólnie wypracowanego stanowiska dotyczącego pomocy psychologicznej Online oraz stworzenie pewne standardy etycznej, które spełniałyby wymogi profesjonalizmu a z drugiej strony wymogom nowoczesności.


- Psycholog wobec wielokulturowości
prof. dr hab. Halina Grzymała-Moszczyńska, Instytut Religioznawstwa UJ, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej w Warszawie

Referat będzie poświęcony postulowanym zmianom w filozofii kształcenia i wykonywania zawodu psychologa w związku w funkcjonowaniem w środowisku wielokulturowym. Podstawą propozycji będzie dokument Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego z 2003 roku Guidelines on Multicultural Education, Training, Research, Practice and Organizational Change for Psychologists. Dokument ten zawiera sześć wskazówek odnoszących się do kształcenia psychologów wszystkich specjalności, dostarczania im umiejętności praktycznych i badawczych, oraz do ich działalności jako psychologów klinicznych, szkolnych, edukacyjnych, psychologów organizacji oraz psychologów zajmujących się poradnictwem i doradztwem zawodowym. Obejmuje też rekomendacje odnoszące się do funkcjonowania psychologów jako osób sprawujących różnorodne funkcje kierownicze i mogących przez to wpływać na zmiany w polityce i działaniu kierowanych przez siebie instytucji.
Wskazówki sformułowane w tym dokumencie oparte są na zasadach wywodzących się z szeregu wcześniejszych dokumentów American Psychological Association, między innymi z Kodeksu Etycznego Psychologa. Zasady te dotyczą konieczności uświadomienia sobie przez psychologów, że na ich kształcenie i praktykę wykonywania zawodu psychologa wpływają takie czynniki jak ich przynależność do określonej grupy etnicznej, rasy, że z przynależności tej wynikają ich przekonania i zachowania będące wynikiem procesu socjalizacji, któremu byli poddani. Zasady te podkreślają również, że psychologowie dzięki temu iż są obdarzeni autorytetem i mogą wywierać wpływ na społeczeństwo, winni promować wrażliwe kulturowo podejście do osób odmiennych kulturowo.
2003-2007 © Portal ekonferencje.pl Activeweb Medical Solutions Openmedica Publishing